Avukata Sor

Anlaşmalı boşanmanın en önemli kuralı, eşlerin hâkim huzurunda bizzat bulunma zorunluluğudur. TMK m. 166/3 hükmü uyarınca hâkim; tarafların iradelerini özgürce ifade ettiklerinden, protokolün baskı altında imzalanmadığından, çocukların ve zayıf tarafın menfaatinin korunduğundan emin olmadan karar veremez. Bu denetimin tek yolu tarafları yüz yüze görüp dinlemesidir. Dolayısıyla avukatınız olsa bile, vekaletle duruşmaya katılma mümkün değildir. Siz de eşiniz de duruşmada şahsen hazır bulunmalı, hâkimin sorduğu sorulara bizzat cevap vermelisiniz. Tek istisna, yurt dışındaki vatandaşların Türk konsolosluğunda yapacakları iade-i iddia beyanıdır; ancak bu da çekişmeli davada uygulanır, anlaşmalı boşanmada değil. Uygulamada anlaşmalı boşanma tek celsede (ortalama 15-30 dakika) biter, iş yoğunluğu gerekçesiyle ertelenmez. Yurt dışında yaşıyor olsanız bile Türkiye'de yapılacak davaya belirlenen günde mutlaka gelmek durumundasınız. Protokolünüzü avukatınızla birlikte en ince detayına kadar hazırlayıp, duruşmaya yalnızca imzalamak ve hâkimin sorularına yanıt vermek üzere katılırsanız süreç oldukça hızlı yürüyecektir.

Hukuken avukat tutmak zorunlu değildir; HMK m. 73 gereği taraflar davalarını kendileri yürütebilir. Ancak anlaşmalı boşanma protokolü, görünüşte basit olsa da yıllar sonra sonuçlarıyla karşılaşacağınız bir belgedir. Uygulamada sık karşılaşılan hatalar şunlardır: yoksulluk nafakasının unutulması, iştirak nafakasına TÜFE artış maddesi konulmaması, velayet ile kişisel ilişki düzeninin belirsiz bırakılması, mal rejimi tasfiyesinin genel ifadelerle geçiştirilmesi, tazminattan bilinçsiz feragat edilmesi. Bu hataların uzun vadeli maliyeti, avukatlık ücretinin çok üzerindedir. Dava dilekçesi ile protokol için matbu örnek kullanmak risklidir çünkü her ailenin durumu farklıdır. Mantıklı orta yol: protokolü kendiniz hazırlayıp avukata 1-2 saatlik danışmanlık seansı için başvurmak, gözden geçirilmesini istemek olabilir. Barolar ücretsiz hukuki danışma hatları sunar; adli yardım hizmetinden de faydalanabilirsiniz. Eğer çocuk yoksa ve mal varlığınız sınırlıysa avukatsız süreç görece güvenli ilerler; ancak çocuklu ve çok varlıklı ailelerde profesyonel destek neredeyse zorunludur. Önce protokolü uzmana gösterin, sonra duruşmaya gidin.

E-devlet sistemi üzerinden UYAP'a entegre bir dava açma ekranı bulunmakla birlikte, anlaşmalı boşanma için bu yol pratikte kullanılmaz. E-devletten yapılabilen işlemler: dava sorgulama, duruşma takibi, karar örneği indirme, kesinleşme şerhi gibi bilgi alma işlemleridir. Dava açma işlemi ise dilekçe, protokol, nüfus kayıt örneği ve harç ödemesi gerektirir; bunlar doğrudan aile mahkemesi kalemine ya da avukat aracılığıyla UYAP Avukat Portalı üzerinden yapılır. Sıradan bir kullanıcı e-devletten doğrudan dava açamaz. Yapılabilecekler şunlardır: Aile mahkemesine şahsen giderek tevzi bürosundan dava açabilirsiniz; bir avukata vekalet verip UYAP üzerinden elektronik dava açtırabilirsiniz; adliyede sağlanan "kalem ortak servisi" hizmetlerinden yararlanabilirsiniz. Dava açıldıktan sonra e-devletten tüm süreci takip etmek mümkün; ancak başlatmak için fiziki ya da avukat üzerinden elektronik başvuru gerekiyor. E-devlet anlaşmalı boşanma vaadiyle ücret alan sitelere dikkat edin, resmi olmayan aracılardır.

Boşanma kararı, tarafların duruşmada "istinaf yolundan feragat ettik" beyanında bulunmasıyla birlikte aynı gün kesinleştirilebilir. Hâkim kararı verdikten hemen sonra tarafların istinaf hakkından feragat ettiklerini tutanağa geçirmesi, kararın o an kesinleşmesini sağlar. Bu beyan yapılmazsa, kararın taraflara tebliğinden itibaren iki haftalık istinaf süresi işler (HMK m. 345); süre sonunda istinafa başvurulmazsa karar kendiliğinden kesinleşir. Kesinleşme şerhi mahkeme kalemine başvurarak alınır, ardından karar nüfus müdürlüğüne otomatik gönderilir ve medeni hâliniz "boşanmış" olarak güncellenir. Erkekler için yeniden evlenmeye dair bekleme süresi yoktur; kararın kesinleşmesinin ertesi günü evlenebilirsiniz. Kadınlar için TMK m. 132 uyarınca 300 günlük iddet süresi öngörülmüştür. Bu süre hamile olmamanın tespiti için konulmuştur; hastaneden alınacak "hamile değildir" raporuyla aile mahkemesine başvurularak iddet süresinin kaldırılması talep edilebilir. Mahkeme genellikle 1-2 hafta içinde bu kararı verir ve kadın da bu süreden sonra evlenebilir. Pratikte hem karar kesinleşmesi hem iddet kaldırma işlemi birlikte takip edildiğinde, yeni evlilik için 2-3 haftalık bir süreç yeterli olur.

Evet, anlaşmalı boşanmadan her aşamada vazgeçebilirsiniz. Duruşma günü hâkim karşısında "ben boşanmak istemiyorum" veya "protokolün bu maddesini kabul etmiyorum" demeniz yeterlidir. Hâkim, tarafların iradelerinin özgür ve kesin olması şartını (TMK m. 166/3) sağlamak zorunda olduğu için, herhangi bir tarafta tereddüt sezerse kararı vermez. Bu durumda iki olasılık vardır: Taraflardan biri tamamen boşanmak istemiyorsa dava reddedilir ya da davacı davadan feragat eder. Eşlerin protokolde uzlaşmama sebebi kısmi ise (örneğin nafaka miktarı tartışmalı), mahkeme "anlaşmalı" niteliğinden çıkararak çekişmeli davaya dönüştürebilir; bu durumda kusur araştırması yapılır ve süreç yıllara yayılır. Duruşma başlamadan da ya bizzat kaleme gidip dilekçeyle, ya da duruşmada sözlü olarak feragat beyanında bulunabilirsiniz. Önemli bir uyarı: Duruşmada "evet boşanıyorum" deyip karar verildikten ve kesinleşme gerçekleştikten sonra geri dönüş yoktur; kesinleşmiş karar ancak tekrar evlenme yoluyla reverse edilebilir. Bu nedenle kararınızdan gerçekten emin değilseniz duruşmayı ileri bir tarihe aldırmak, kısa bir ara vermek daha sağlıklı olur.

Anlaşmalı boşanmada nafaka zorunlu bir unsur değildir; taraflar karşılıklı olarak talepte bulunmayabilir. Yoksulluk nafakası için eşler birbirlerinden feragat edebilir (TMK m. 184). Ancak iştirak nafakası çocuk için hükmedilen bir nafakadır ve çocuğun hakkıdır; anne-baba birbiri üzerinden feragat edemez. Müşterek çocuğunuz varsa, protokolde velayet hangi eşe verilecekse diğerinin iştirak nafakası ödemesi öngörülmelidir. Hâkim, protokolde iştirak nafakasının hiç olmaması veya çok düşük tutulmasının çocuğun üstün yararına aykırı olduğunu görürse protokolün değiştirilmesini ister. Yoksulluk nafakası açısından ise şu riske dikkat etmek gerekir: Bugün feragat ettiğinizde, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl geçtikten sonra artık yoksulluk nafakası talep edemezsiniz (TMK m. 178). Özellikle çalışmayan veya düşük gelirli taraf için bu feragat ileride büyük kayıp olabilir. Pratikte önerilen yaklaşım: Sembolik bir yoksulluk nafakası (örneğin aylık 500 TL) hükmettirip TÜFE oranında otomatik artış maddesi koymak; böylece ileride ihtiyaç doğarsa nafaka artırım davası açılabilir. Tamamen feragat etmek, geri dönüşü mümkün olmayan bir tercihtir.

Anlaşmalı boşanmanın temel şartı eşlerin boşanma ve mali sonuçlar üzerinde uzlaşmasıdır. Uzlaşmanın bozulduğu durumda dava otomatik olarak çekişmeliye dönüşmez; önce hâkim tarafların pozisyonunu yeniden değerlendirir. Senaryolar şöyledir: Eşiniz duruşmada "tazminat miktarında anlaşamıyoruz" derse hâkim önce taraflara uzlaşma fırsatı verir. Uzlaşma olmazsa davacı iki seçenekten birini tercih eder: Davadan feragat edip ayrı bir çekişmeli dava açmak ya da mevcut davayı çekişmeliye dönüştürmek için dilekçe vermek. İkinci seçenek HMK m. 176 çerçevesinde ıslah yoluyla yapılır; dava dilekçesi genişletilir, artık kusur araştırılır, tanık dinlenir, bilirkişi incelemesi yapılır. Bu dönüşümle birlikte süreç aylar/yıllarla uzar ve maliyet ciddi şekilde artar. Pratik öneri: Çekişmeliye geçmeden önce eşinizle yeniden masaya oturmaya çalışın, belki tazminat miktarını mal paylaşımında karşılıklı ödün vererek dengeleyebilirsiniz. Arabulucu (aile arabulucusu) de yardımcı olabilir. Çekişmeliye geçmek son çare olmalı; çünkü anlaşmalı boşanmanın hızı ve düşük maliyeti yerine, 1-2 yıl sürecek ve avukatlık ücretleri on binlerce TL bulacak bir sürece girilmiş olur.

Anlaşmalı boşanmada velayeti eşler kendi aralarında kararlaştırır; hâkim bu kararın çocuğun üstün yararına uygun olup olmadığını denetler. Protokolde velayetin annede mi babada mı olacağını, kişisel ilişkinin nasıl düzenleneceğini (hafta sonları, dini bayramlar, yarıyıl ve yaz tatili, doğum günü) ayrıntılı olarak belirtmelisiniz. Üç yaşında çocuğunuz için hâkim genellikle anneyi tercih eder. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihadı, 0-7 yaş grubu çocukların gelişimsel olarak anneye ihtiyaç duyduğunu kabul eder ve annelik bağının bu yaşlarda öncelikli olduğunu belirtir. Eğer anne çocuğuyla ilgilenecek ehliyetteyse (sağlık, ekonomik durum, yaşam koşulları), velayet ona verilir. Ancak istisnai durumlar vardır: Annenin ciddi akıl hastalığı, madde bağımlılığı, çocuğa karşı şiddet geçmişi varsa baba tercih edilebilir. Babaya velayet verilmesini eşler ortak olarak istese bile hâkim pedagog ve sosyal inceleme raporu isteyebilir; çocuğun menfaatine uygun görmezse protokolü değiştirtebilir. Kişisel ilişki düzeni için 3 yaşındaki çocukta henüz yatılı kalma kurulmaz; gündüz ziyaretleri (hafta sonu cumartesi 10:00-17:00 gibi) uygun olur. Protokolü detaylandırmak, ileride çıkacak tartışmaları önler.

Anlaşmalı boşanmada tazminat zorunlu değildir; eşler birbirinden tazminat istemeyip her iki tarafın da karşılıklı feragatini protokole yazabilir. Ancak önemli bir uyarı var: Bugün feragat ettiğinizde, bu hakkı bir daha kullanamazsınız. TMK m. 178 gereği boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içinde maddi-manevi tazminat talep etme hakkı düşer; protokolde feragat beyanı verdiyseniz bu süre zaten işletilemez. Evlilik süresince eşiniz size karşı ağır kusurlu davranışlarda bulundu ise (şiddet, aldatma, onur kırıcı söylem, ailece dışlama vb.), bu durumu belgeleyebilecekseniz, anlaşmalı boşanma yerine çekişmeli boşanma açıp tazminat talep etmek daha hakkaniyetli olabilir. Belgeniz varsa (darp raporu, tanık, mesajlaşma kayıtları), çekişmelide ağır kusur ispat edildiği takdirde ciddi miktarda tazminat alabilirsiniz. Elinizde delil yoksa ve sürecin hızla bitmesini istiyorsanız anlaşmalıda feragat mantıklı olabilir; ancak bu tercih "vazgeçiş" anlamına gelir. Bir aile hukuku avukatıyla 1 saatlik görüşme yaparak durumunuzun çekişmeli dava açmaya değer olup olmadığını değerlendirmeniz çok isabetli olur. Tazminatsız anlaşmalı boşanma, yalnızca eşin kusursuz veya eşit kusurlu olduğu ve siz de yeterince güçlü mali pozisyonda olduğunuz senaryolarda tercih edilmelidir.

Boşanma kararı kesinleştiği anda TMK m. 173 uyarınca kadın, evlenmeden önceki soyadına kendiliğinden döner. Nüfus müdürlüğü, mahkemeden gelen kesinleşme yazısı üzerine sizin adınızda değişikliği re'sen yapar; sizin ayrıca başvuru yapmanız gerekmez. Süreç şöyle işler: Mahkeme kararınız kesinleştikten sonra, karar mahkemeden ilgili nüfus müdürlüğüne iletilir (genelde 1-2 hafta). Nüfus kayıtlarınız güncellenir ve medeni haliniz "boşanmış", soyadınız "kız soyadınız" olarak değişir. Bunun ardından yeni kimlik kartı almak için e-devlet üzerinden randevu alıp nüfus müdürlüğüne gitmeniz gerekir; eski kimliğiniz artık geçersizdir. Eğer evlilik soyadını kullanmaya devam etmek istiyorsanız, bu talebi mutlaka duruşmada hâkime bildirmeli ve protokole eklemelisiniz: "Davacı kadın, TMK m. 173/2 uyarınca evlilik soyadını kullanmaya devam etmek istemektedir." Hâkim bunu karara yansıtırsa, eski eşinizin soyadını kullanmaya devam edebilirsiniz. Bu istek meşru bir menfaate dayanmalıdır (mesleki tanınırlık, çocuklarla aynı soyadı taşıma isteği, uzun yıllar aynı soyadla anılmış olma). Eski eş itiraz etmezse mahkeme genellikle kabul eder. Karar sonrası yeniden evlendiğinizde ise bu hak otomatik sona erer; yeni eşin soyadını almak zorundasınızdır.